Disclaimer: pages.slu.edu is a service of Saint Louis University, Saint Louis University does not control, monitor or guarantee the information contained in these sites. For more information »

This selection from Zanchi's De natura Dei (Heidelberg, 1577) is his discussion of the importance of recognizing the analogical nature of the biblical language used to describe God. For an analysis of this subject, see Harm Goris, "Thomism in Zanchi's Doctrine of God," in Reformation and Scholasticism, ed. Willem J. van Asselt and Eef Dekker (Baker Academic: Grand Rapids, MI, 2001), 121-139.

Patrick J. O'Banion, St. Louis, MO

Liber Primus, Caput X

[pg. 25 col 2] Quaestio VIII.

Cum multa nomina, quae de Deo, etiam de creaturis dicantur: & contra, quae de creaturis, etiam de Deo praedicentur: quaerebatur, quomodo praedicentur? nunc igitur explico.

Thesis.

Quae de Deo et de creaturis praedicantur nomina: ea neque univoce, neque pure aequivoce, sed [analogikws] praedicantur.

Quae aequivoce & univoce dicantur, aut etaim [analogikws]: notunt omnes. Univoca dicuntur, quorum non solum idem est nomen: sed etiam eadem ratio & definitio. Aequivoca sunt, quorum etsi idem nomen est: alia tamen longeque diversa est ratio & definitio, ut aries, animal: & aries pro machinamento, quo moenia civitatis diruuntur: & aries pro sydere coelesti. Horum unum & idem est nomen: sed longe diversae sunt res, & diversae horum definitiones. Hoc igitur nomen, aries, aequivoce dicitur de iis tribus rerum generibus.

Analogica autem dicuntur quorum idem quidem est nomen: sed neque eadem omnino, neque prorsus diversa ratio, aut definitio: sed proportionem ita habent, & connvenientiam ad unum primum: ut nomen primi, in definitione insequentium ad illud ordinatorum, semper ponatur. ut homo, sanus dicitur: medicina quoque, sana vocatur: & pulsus uniformis, nominatur sanus. sed quonam modo? diverso quidem: sed tamen per proportionem, & convenientiam quandam: ita, ut de uno prius, deinde de altero, nomen sani praedicetur. Homo, proprie ac principaliter sanus dicitur: quia subiectum sanitatis est, & formaliter sanus. deinde, pulsus rectus: quia sanitatis signum est. postre- [pg. 26 col 1] mo medicina: tanquam causa sanitatis. En quomodo nomen sanitatis, quod convenit animali per se, & primo: necesse est, in definitionem aliorum duorum veniat. Est autem extrea controversiam, quae de Deo, & de creaturis dicuntur: non praedicari univoce. Bonitas enim (exempli causa) in Deo perfectissima est: & est non accidens, sed ipsa essentia divina increata. in nobis autem, accidens est creatum, & imperfectum. Et si igitur tam nostra, quam Dei bonitas, eodem nomine appelletur: quia tamen non est eadem, nostrae & illius bonitatis definitio: idcirco dici non potest haec vox univoce de Deo, & de nobis praedicari. sed neque etiam pure aequivoce. In iis enim quae aequivoce dicuntur, nullus inter ea ordo attenditur, aut esse significatur. quem enim obsecro ordinem habet aries, machina bellica, ad arieten, sydus in coelo? aut ad arietem, animal in terra? Ex accidenti enim est, quod & sydus, & machina talis bellica, & animal tale in terra, arietis nomine appellentur. Idem contingit omnibus aequivocis. At vero initer Deum, & res a Deo creatas, pulcherrimus est ordo. Est enim Deus causa & efficiens, & finalis rerum conditarum. Proinde ordinem habent ad illam, partim tanquam effecta ad causam efficientem, unde sunt: partim tanquam media ad finem, ad quem omnia ordinantur. Et ita scriptura loquitur: ab ipso, per ipsum, & in ipsum omnia. Hinc sequitur alia ratio: nimirum quod per res creatas, in cognitionem Dei creatoris adducimur: tanquam per effecta, ad causam. & sic ad Romanos docetur. Hoc certe inter illa, quae aequivoce dicuntur, reperire non est. Quid enim tibi proderit ad cognitionem arietis, syderis coelestis: cognitio arietis, machinae bellicae? nihil prorsus iuvat. sed invisibilia Dei, per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur: sempiterna quoque eius virtus ac divinitas. Adde hic rationem, quia ubi nulla est similitudo: ibi cognitio unius, in cognitionem alterius non ducit: id quod in omnibus aequivocis videre est: ubi solum nomen commune est: at res, omnino & prorsus diversae. inter Deum vero, & [col 2] res creatas, similitudo est. Fieri igitur nequit, ut quae de Deo & creaturis dicuntur: ea aequivoce praedicentur. Quomodo enim, obsecro, probaretur, exempli causa, ex bonitate rerum conditarum, Deum conditorem, esse multo magis bonum: si bonitas, quae in creaturis conspicitur, aequivoce de Deo praedicaretur? Perinde hoc probaretur, atque probari potest, arienten sydus in coelo optimum esse ad dirvendum coelum: quia aries machina bellica, bona est ad evertenda moenia in terris. Talis enim est ratio aequivocorum: ut ex uno alterum probari minime possit. Atqui ex singulis creaturarum perfectionibus, evincitur necessario, Deum esse perfectissimum, & omnes has in Deo esse perfectiones: sed modo perfectissimo. Dubium igitur non est, quin verum sit, quod diximus: nomina, quae de Deo & de creaturis dicuntur: ea neque univoce, neque praecise aequivoce praedicari. Quonam igitur pacto? [analogikws] hoc est, secundum ordinem, & convenientiam, quam res creatae habent ad Deum ipsum: cuius causa & respectu, tales sunt, quales etiam esse dicuntur. Ideo enim res creatae, sunt & appellantur Entia, bonae, iustae: quia prius talis fuit, & est Deus, a quo habent porro & ipsae, ut tales sint. Nam quia haec nomina, Ens, bonum, iustum, & reliqua, prius de Deo, ad rem ipsam quod attinet, praedicantur, quam de creaturis (prius enim fuit iustus Deus, quam creaturae): creaturae vero, & posterius tales sunt, & Dei causa, ac respectu, tales sunt & praedicantur esse. idcirco nomina haec, quibus perfectiones Dei, & creaturarum significantur: dicuntur de Deo, & de creaturis non univoce, neque pure aequivoce, sed [analogikws]. Ens de substantia, & de accidente, praedicari neque univoce, neque aequivoce, sed analogikws: nemo est qui non concedat. quamobrem? propter analogiam, hoc est, convenientiam, seu proportionem, & ordinem, quem habet accidens ad substantiam. Substantia enim prius est Ens, quam accidens, imo quod [pg. 27 col 1] accidens sit Ens, hoc habet a substantia. Accidens enim ideo est Ens, quia in substantia subsistit. Ergo propter ordinem, quem res creatae ad Deum habent: quaecunque de Deo, & de creaturis praedicantur: ea [analogikws] praedicari omnino fatendum est.

Caeterum notandae sunt duae analogiae species. Prima est, cum multa ad aliquod unum ita ordinem habent, & respectum: ut illud unum de iis multis, ordine praedicetur. Esto sanitas illud unum, quo de loquimur. ad hanc sanitatem seu bonam valetudinem, respectum habet corpus humanum, vel cuiuscumque animalis. Est enim subiectum valetudinis seu sanitatis. Ad eandem, respectum habet medicina sanans. Est enim causa sanitatis. Ad eandem sanitatem, respicit rectus & bonus pulsus. Est enim indicium sanitatis. Cibus item bonus. est enim sanitatis conservator. Proinde & animal dicitur sanum, & medicina sana, & pulsus sanus, & cibus sanus. Propter ordinem igitur, quem omnia ista ad sanitatem habent: nomen sani [analogikws] de iis praedicatur. Hac prima analogiae specie, minime de Deo & de creaturis praedicari dicenda sunt, quae praedicantur: propter ea quod nihil est prius Deo, ad quod tanquam ad primum, habeant & Deus, & res creatae ordinem. Altera species est, quum inter duas res talis est ordo, atque respectus, & convenientia: ut una referatur, respectumque habeat ad alteram: quemadmodum antea dixi de substantia, & de accidente. Talis est analogia inter Deum, & res creatas: sicut supra explicatum est.

Verum enim vero memoria retinendum est, quod supra diximus: nempe in eiusmodi nominibus, quae analogice de Deo & de creaturis praedicari contendimus: duo esse consideranda, & inter se distinguenda: nimirum res ipsas, per nomina significatas & nominum impositionem. AD res ipsas quod attinet: prius de Deo praedicantur, quam de creaturis. Atque hic proprie est ordo, & convenientia, quem habent creaturae ad Deum: cuius ordinis causa, dicuntur nomina analogi[kows] de Deo, & de creatis rebus praedicari. Quod vero attinet ad nominum [col. 2] rationem & impositionem: prius iis nominibus nominatae fuere creaturae, quam Deus. Quare quod dicimus, analogice praedicari nomina de Deo & de creaturis, quia prius de Deo, quam de creaturis: de analogia reali, seu, ut loquuntur, secundum rem, non autem secundum nominis rationem, intelligendum est. Quorsum vero haec (inquies) tam accurate explicata de praedicationne analogica? Utilitas & usus huius explicationis, quantus sit, videri non potest: nisi cum ad praxin, hoc est, ad lectionem sacrarum literarum venitur. Quum legimus, exempli causa, quaecunque creata sunt, esse valde bona: tunc mox cogitandum nobis est: multo magis igitur & prius bonum esse Deum: a quo omnia condita, habent ut sint bona: quam res ipsae fuerint, ac sint bonae. Quod enim praedicatur, legitur, auditur de creaturis bonum, illud de Deo etaim praedicatur. quomodo? [analogikws]. Hinc assurgimus a creaturis, ad Deum amandum, glorificandum, quia ipse primum & summum est bonum unde alia bona. quorsum enim omnia creavit, & bona ac pulchra creavit Deus? ut per haec, in ipsius cognitionem veniamus: & quam bonus, quam pulcher, quam suavis, quam amabilis sit: ex creaturarum bonitate intelligamus. Et in hunc eundem finem, sicut creatae sunt res bonae: sic etaim in Scripturis, bonae praedicantur. Quomodo praedicantur? [analogikws]. In quem finem & usum? in nostram salutem: ut ex hac analogia, in Dei cognitionem (ut dictum est) fiduciam, amorem, invocationem adduciamur. Est igitur utilior haec doctrina: quam prima fronte videatur. Restat postrema quaestio explicanda.

Disclaimer: pages.slu.edu is a service of Saint Louis University, Saint Louis University does not control, monitor or guarantee the information contained in these sites. For more information »